De Russische maatschappij

Dit keer even een verhaaltje over economie, politiek en geschiedenis. Behalve hier lesgeven en culturele dingen doen, ben ik ook wel heel erg geïnteresseerd in de achtergronden van de Russische maatschappij. Ik vind dan ook dat ik daar maar eens een blogje aan moet wijden. Om het wellicht wat theoretische karakter wat te verlevendigen heb ik wat vrolijke foto’s geplaatst van de toeristische dingen die ik met mijn zus en zwager ondernomen heb, tijdens hun bezoek deze week. De eerste foto’s zijn trouwens van het feestje van gisteren voor onze hoogleraar Boris Sergeevitsj Zjarov.

 

 

 

 

 

 

Boris Sergeevitsj stopt met deze taak omdat hij de respectabele leeftijd van 75 jaar heeft bereikt. Hij blijft overigens nog gewoon werken als docent Deens, wat behalve zijn liefde voor het vak te verklaren is uit de extreem lage pensioenen in dit land waardoor veel mensen er (noodgedwongen) voor kiezen om langer door te werken. De receptie bracht voor mij nog als verrassing dat ik de felicitaties van ons consulaat (in het Russisch!) diende over te brengen. Ze vonden het wel leuk als dat ook door de Nederlander van de afdeling werd gedaan, vandaar dat ik niet echt kon weigeren. Ik was behoorlijk zenuwachtig omdat het niet alleen ten overstaan mijn bijzonder aardige baas en collega’s was, maar ook voor de Noorse, Zweedse en Deense consuls. Gelukkig ging het wel prima!

Over de Russische maatschappij dan nu. Ondanks dat ik maar een beperkte tijd hier ben en slecht een fractie van het enorme land heb gezien, zijn veel dingen in de Russische mentaliteit me in de afgelopen maanden duidelijker geworden en ben ik meer gaan begrijpen van het land.  Nu heb ik ook het geluk dat ik door mijn werk hier veel contact met Russen heb, die ik vaak ook bestook met vragen over hun geschiedenis, de omwenteling rond 1989 en over hun gebruiken en gewoonten. Ondanks dat ik me wel stoor aan bepaalde zaken in deze maatschappij, zoals de afstandelijke houding, de corruptie en de ondoorzichtige bureaucratie, blijft het land erg interessant. Al moet ik zeggen dat ik na deze vijf maanden wel genoeg Rusland heb leren kennen om er niet per se langer te willen wonen. Als toerist kom ik graag nog terug, maar om hier te leven vergt wel erg veel geduld en aanpassingsvermogen.

Al oogst ik wat dat laatste betreft alom lof onder collega’s en studenten, omdat ik me zo flink door de bureaucratie rondom mijn registratie heb heengeslagen. Ze spreken echt vol bewondering over mijn kalme en rustige houding in dat proces. Kennelijk heb ik me wellicht toch meer aangepast aan de geduldige houding van de Russen dat ik me bewust ben! Over die bureaucratie heb ik trouwens goed nieuws, want gisteren kreeg ik dan inderdaad deverklaring van mijn registratie in handen. Dat betekent dat ik nu echt af ben van het formulieren, verklaringen, handtekeningen en stempels verzamelen bij onvriendelijke danwel zeer onvriendelijke beambten! Dat lucht me erg op en ik vind dan ook dat ik nu een leuk kadootje mag kopen voor mezelf na de toestanden van de afgelopen (drie) maanden om alles geregeld te krijgen. Nieuwe schoenen ofzo.

Over de Russische economie heeft Nikita Lomagin, economieprofessor van de European University Petersburg, op het NIP deze week een interessante lezing gehouden. Ook de consul was daar overigens bij aanwezig. Die laatste vertelde vooral het algemene verhaal over de betrekkingen met Rusland, die in dit gebied (Noordwest Rusland) op economisch gebied erg belangrijk zijn voor Nederland. Zelfs zo belangrijk dat de politieke meningsverschillen vaak naar de achtergrond verdwijnen, waren letterlijk zijn woorden. De handel met Rusland zal dus niet te leiden hebben onder de bizarre anti-homowet is de conclusie, waar ik toch wel wat moeite mee heb.

Het verhaal van Lomagin ging over de grootste economische problemen, maar ook mogelijkheden van dit land. Het grootste probleem is de eenzijdigheid van de economie die vooral gebaseerd is op de handel in minerale grondstoffen, maar weinig investeringen kent in de infrastructuur en de opbouw van andere (productie)sectoren. Op dit moment gaat dat nog goed met hoge olieprijzen, maar maakt het land wel kwetsbaar. Een ander probleem is, volgens Lomagin, de beperkte mogelijkheden die jongeren krijgen om door te groeien en verantwoordelijkheden te krijgen binnen bedrijven. Veel van de meer interessante banen zijn nu bezet door de sovjetgeneratie die weinig geneigd is jongeren kansen te geven. Dat maakt vervolgens dat verschillende getalenteerde mensen hun geluk in het buitenland zoeken.

Dat is een verhaal dat wel aansluit bij verhalen van mijn collega’s op de universiteit als het gaat om kennisuitstroom van jonge academici . Al zien zij vooral de lage lonen als de oorzaak daarvan. Dat is zeker geen onterechte klacht in dit land waar zelfs een trambestuurder meer verdient dan een universitair docent!  Een ander gevolg van de lagen lonen is het risico op corruptie en dus een daling van het onderwijsniveau doordat cijfers en diploma’s gekocht kunnen worden. Om die reden geven ook veel docenten die eerlijk hun werk willen blijven doen, bijlessen omdat het loon niet voldoende is om van rond te komen. Dat was dan wel weeréén van de goede dingen in de Sovjet-Unie; het hoge onderwijsniveau dat gegarandeerd werd door de staat. Van die garantie is nu helaas niet veel meer over.

Een ander heel interessant gesprek had ik onlangs nog met mijn (intussen 3e) huisbaas Andrej en dan vooral over mijn favoriete onderwerp; de recente geschiedenis van dit land. Hij was begin twintig toen de Sovjet-Unie ineenstortte en is er, na de moeilijke overgang van gegarandeerd werk naar werkloosheid, goed in geslaagd om andere mogelijkheden te vinden om rond te komen. Voor veel mensen is dat heel anders verlopen. Het is voor ons dan ook niet voor te stellen hoe het is om van de ene op de andere dag van een communistisch naar een kapitalistisch systeem over te stappen en alle zekerheden te zien verdwijnen die je leven niet alleen maakten, maar ook bepaalden. Ook nu nog is er, volgens Andrej, een groep die veel moeite heeft met die omschakeling wat deels de populariteit van de communistische partij verklaart.  Niet iedereen heeft het gevoel beter af te zijn in deze nieuwe wereld en voor bijvoorbeeld ouderen is dat ook wel het geval.

Toch heb ik wel moeite met het vergoelijken van de Sovjettijd, zoals je dat ook in de voormalige DDR soms nog tegenkomt. Niet alleen omdat waarden als keuzevrijheid en een eigen mening mogen hebben niet te meten zijn, maar ook omdat de bevolking zelf achter Gorbatsjov aanliep met zijn moderniserings- en democratiseringsplannen, terwijl hij nu als de grootste oorzaak van alle ellende wordt gezien. Ellende is er ook zeker wel geweest in de jaren ’90 toen de schappen leeg waren, mensen al hun spaargeld verloren en er geen politieke macht was die de beloofde verbetering kon brengen. Dat verklaart ook wel weer de steun voor iemand als Poetin die er tenminste voor heeft gezorgd dat er enigszins economische stabiliteit kwam evenals internationaal aanzien door de harde taal tegenover landen als Amerika, maar ook afvallige Sovjetstaten. Op 9 mei (de Dag van de Overwinning) bleek weer uit de toespraak van Poetin dat die agressieve taal nog steeds actueel is.

Het laatste interessante punt dat ik even wil noemen uit het gesprek met  Andrej was het idee dat de Russische maatschappij van nu overeenkomsten met de late 19e eeuw vertoont. Een idee  waarover ik al eens eerder wat had gelezen. Door de onzekerheid van de omwenteling na de val van het communisme grijpen mensen terug  op oude waarden en zekerheden om met de enorme veranderingen om te kunnen gaan. Zo zie je dat de orthodoxe kerk weer veel aanhang krijgt en daarmee ruimte voor conservatieve ideeën als homofobie, maar ook het groeiende nationalisme en de traditionele man-vrouw verhouding horen hierbij.  Zaken die je niet verwacht in een moderne maatschappij, maar hier heel duidelijk aanwezig zijn. Misschien draaf ik nu wat door in mijn beschouwing, maar ik kan het toch niet echt laten door alles wat ik om mee heen zie en ervaar in dit land. Automatisch ga ik dan toch nadenken en analyseren. Er gebeurt hier veel en ik ben ook echt benieuwd hoe het land er over tien jaar uit zal zien. De fascinatie blijft dus zeker nog wel!

Advertenties

Over berdieninrusland

Omdat ik voor een semester in St. Petersburg woon en werk, heb ik een blog aangemaakt. Ik schrijf hier over mijn dagelijkse leven, bijzonderheden en plaats foto's.
Dit bericht werd geplaatst in Uncategorized. Bookmark de permalink .

2 reacties op De Russische maatschappij

  1. Rachel zegt:

    Ik ben benieuwd hoe het ons gaat bevallen eind juni, eens zien of we dezelfde inzichten krijgen als jij 🙂

  2. Marlies zegt:

    Hee Berdien, mooie observaties! Da’s een groot voordeel van een tijd in hetzelfde land zijn; je krijgt de kans om alle lagen af te pellen. Al moet je die kans dan ook grijpen, en dat heb je prachtig gedaan! Geweldig, ook om later nog eens op terug te kijken! Samen, als we weer terug zijn, ergens op een terrasje ;-)?

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s